Konsumenci chcą pełnego znakowania GMO w żywności – rekomendacje po panelu obywatelskim INSPRO


W dniach 1 – 2 października 2016 roku w Warszawie odbył się panel obywatelski na temat znakowania żywności pod kątem braku lub obecności w niej genetycznie modyfikowanych organizmów (GMO), zorganizowany przez Instytut Spraw Obywatelskich i Federację Zielonych – Grupa Krakowska

Obywatele decydują

Panel obywatelski jest metodą konsultacji, która pozwala obywatelom wyrazić zdanie na wybrany temat. Taki sposób zasięgania opinii społeczeństwa jest już dobrze znany mieszkańcom Danii, Holandii, Niemiec. Od niedawna jest również stosowany w Polsce.

„Zajmujemy się działalnością społeczną od 1996 roku. Bardzo nam zależy na wzmacnianiu w Polsce różnych narzędzi demokracji uczestniczącej. Zainspirowani przykładem działań Marcina Gerwina, inicjatora panelu obywatelskiego w Sopocie, sięgnęliśmy po tę metodę. Postanowiliśmy poświęcić panel obywatelski znakowaniu żywności pod kątem obecności lub braku GMO w całym łańcuchu produkcji. Zależy nam na wypracowaniu rekomendacji, które przekażemy do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi” – mówi prezes INSPRO, Rafał Górski.

Reprezentatywna grupa obywateli panelu obywatelskiego uznała, że obecnie funkcjonujące w Polsce rozwiązania prawne niedostatecznie chronią prawa konsumentów i należy wzmocnić system znakowania tak, aby umożliwić w pełni świadomy wybór żywności, która trafia na talerze Polaków.

Zasady panelu obywatelskiego

Panel obywatelski polega na wybraniu preferowanych przez obywateli opcji na temat, który został poddany dyskusji w trakcie debaty zamkniętej. Uczestniczy w niej losowo dobrana grupa osób, której skład jest tworzony z uwzględnieniem kryteriów demograficznych, takich jak: płeć, wiek, wykształcenie, miejsce zamieszkania. Wyłonione w ten sposób grono słucha wystąpień ekspertów, reprezentujących różne stanowiska wobec poruszanej przez panel kwestii. Po każdym wystąpieniu eksperta uczestnicy panelu zadają pytania.

Zadaniem uczestników panelu jest wypracowanie rekomendacji do zagadnienia, poruszonego przez panel. Rekomendacje muszą uzyskać poparcie większości uczestników panelu, z zachowaniem ustalanego „progu konsensusu” (jeśli nie uda się wypracować jednego stanowiska decyzję podejmuje siew drodze głosowania). Panel stwarza okazję do wyrobienia pogłębionej opinii w danej sprawie dzięki debacie wewnątrz grupy i dialogowi z ekspertami, a nawet zmiany pierwotnego stanowiska przez członków panelu.

Skład i przebieg panelu ws. znakowania z/bez GMO

Uczestnicy zostali wyłonieni w drodze losowania spośród osób, które odpowiedziały na otwarte zaproszenie, zgłaszając się do udziału w procesie i spełniły warunki reprezentatywności dla województwa (pod kątem miejsca zamieszkania, wieku i płci). W skład panelu weszło 16 osób:11 kobiet i 5 mężczyzn.

Dyskutowano podczas dwóch dni weekendowych 1 i 2 października. Pierwszego dnia eksperci prezentowali swoje tezy i odpowiadali na pytania uczestników. Drugiego dnia paneliści dyskutowali na temat poszczególnych wątków związanych z tematem panelu, wypracowywali modele rozwiązań, wybierali rekomendacje do przekazania Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi (pismo przesłane do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Krzysztofa Jurgiela). Przebieg całego panelu moderowała Ewa Stokłuska z Pracowni Stocznia, osoba neutralna, niezwiązana z organizatorem panelu i poruszaną tematyką.

Grono ekspertów

Eksperci poruszali zagadnienia związane z GMO, bezpieczeństwem żywności i znakowaniem produktów żywnościowych. Każdy z ekspertów miał jednakowy czas na swoje wystąpienie.

W gronie ekspertów znaleźli się:

  • Prof. Tomasz Twardowski, Instytut Chemii Bioorganicznej PAN
  • Prof. Krzysztof Kud, Politechnika Rzeszowska
  • Dr Wojciech Zalewski, bloger
  • Prof. Stanisław Kowalczyk, Szkoła Główna Handlowa
  • Przemysław Gawlas, Stowarzyszenie „Soja Naddunajska”
  • Dr Piotr Ochodzki, Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin-Państwowy Instytut Badawczy
  • Dariusz Łomowski, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
  • Prof. Tadeusz Żarski, SGGW, doradca Ministra Środowiska
  • Dorota Metera, Bioekspert Sp. z.o.o. – Jednostka Certyfikująca w Rolnictwie Ekologicznym
  • Małgorzata Woźniak, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Departament Hodowli i Ochrony Roślin

REKOMENDACJE OBYWATELSKIE W SPRAWIE ZNAKOWANIA ŻYWNOŚCI POD KĄTEM GMO

 Uczestnicy panelu jednogłośnie opowiedzieli się za potrzebą ujednolicenia i usankcjonowania na poziomie ustawowym kwestii znakowania obecności GMO w produktach żywnościowych w całym łańcuchu produkcji.

W toku debaty wypracowano kilka konkurencyjnych szczegółowych rozwiązań dotyczących sposobu znakowania, spośród których ostatecznie głosowaniu poddane zostały dwa modele, z których w głosowaniu większością głosów uznaną za akceptowalną granicę konsensusu (12 do 4; poparcie w grupie na poziomie 75%) jako rekomendację panelu wybrano następujące rozwiązania:

  1. Wprowadzenie na mocy uregulowania ustawowego obowiązkowego znakowania wszystkich produktów wyprodukowanych z użyciem GMO – nie tylko tych zawierających >0,9% GMO (zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami, w tym rozporządzeniem (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy), ale także np. pochodzących od zwierząt karmionych paszami GMO (np. mięso, nabiał, jaja);2.
  2. Wprowadzenia ujednoliconego znaku graficznego „wyprodukowane przy użyciu GMO” dla wszystkich produktów spełniających wskazane powyżej przesłanki, umieszczanego w widocznym miejscu na etykiecie produktu;
  3. Opisanemu powyżej znakowi graficznemu powinno towarzyszyć szczegółowe wyjaśnienie w zakresie „użycia GMO” dla danego produktu, np. wskazanie składnika GMO lub informacja „pochodzi od zwierząt karmionych paszą GMO”. Informacja taka powinna znajdować na etykiecie produktu, w miejscu gdzie przedstawiany jest jego skład.

Ponadto panel przyjął jednogłośnie następujące rekomendacje towarzyszące dotyczące procedury znakowania:

  1. System znakowania powinien być nadzorowany przez instytucje państwowe, w oparciu o wyniki badań prowadzonych przez certyfikowane przez państwo jednostki badawcze.
  2. Wprowadzenie do ustawodawstwa  gwarancji związanych z egzekwowaniem przepisów w zakresie znakowania, w tym  niezapowiedziane kontrole odpowiednich państwowych instytucji kontrolnych , nadzorowanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi lub inne właściwe instytucje oraz kary grzywny za brak właściwego oznakowania lub nieuprawnione użycie znakowania oraz kara w postaci obowiązku wycofania produktu z rynku do czasu wprowadzenia prawidłowych oznaczeń.
  3. Działania towarzyszące znakowaniu:
  • szeroka akcja informacyjno-edukacyjna (np. kampania społeczna) na rzecz rozpoznawalności znakowania, koordynowana przez instytucje państwowe zajmujące się tematyką bezpieczeństwa żywności;
  • uruchomienie i prowadzenie przez właściwą instytucję państwową bazy internetowej (w formie strony internetowej), w której dowolna osoba może sprawdzić, jaki typ znakowania powinien obowiązywać na wybranym produkcie (np. wykaz produktów, co do których potwierdzone jest użycie GMO w łańcuchu produkcji i które powinny być oznaczone w ten sposób).
  • dążenie do ujednolicenia oznakowania żywności w zakresie obecności GMO na poziomie europejskim, a docelowo także globalnym, w tym podjęcie aktywnej roli przez instytucji państwa polskiego na rzecz wypracowania i wdrożenia takiego ujednoliconego systemu znakowania o charakterze międzynarodowym.

Zdajemy sobie sprawę, że część z rozwiązań proponowanych przez uczestników panelu może nie być zaimplementowana w proponowanej formie, jednocześnie liczymy na to, że Pan Minister Krzysztof Jurgiel weźmie pod uwagę poniższe rekomendacje i resort wykorzysta je w pracach nad nowymi ustawami, bądź w trakcie nowelizacji obecnie funkcjonujących ustaw.

Zdjęcia z panelu na Facebook’owym profilu INSPRO